Ενας ακόμα Θεός, ο Ορφέας, συνδέεται με την περιοχή του Παγγαίου.

Κατά την παράδοση οι Φοίνικες και ο βασιλιάς τους, Κάδμιος, πρώτοι εκμεταλλεύτηκαν τα κοιτάσματα χρυσού. Οι πηγές του Παγγαίου από πολύ νωρίς προσέλκυσαν τους Θασίτες και ίδρυσαν την αποικία τους Σκαπτή Υλη, τους Αθηναίους που ίδρυσαν τις Εννέα οδούς και την Αμφίπολη και αργότερα τον Φίλιππο τον Β'.

Οπως και να πλησιάσει κανείς την Καβάλα, από τη θάλασσα ή από τα βουνά, θα βρεθεί μπροστά στα μάτια του μια πόλη πανοραμική, αμφιθεατρικά χτισμένη, περιβεβλημένη από την υπέροχη γαλάζια θάλασσα και τα καταπράσινα βουνά. Μένει καταγοητευμένος από τη θέα της.

Η "Παναγία", η παλιά Καβάλα, επεκτείνεται σαν μια γήινη βραχώδης γλώσσα βαθιά μέσα στη θάλασσα. Είναι στεφανωμένη από τη μεσαιωνική Ακρόπολη (που ιδρύθηκε το 1425) και περιβάλλεται από τα τείχη που υψώθηκαν το 926 και συμπληρώθηκαν το 1307-8. Δύο αιώνες αργότερα μετατράπηκαν τα τείχη του Ανδρόνικου Β' σε υδραγωγείο, σημερινές "Καμάρες", το οποίο προμήθευε την πόλη με νερό από τις βουνίσιες πηγές που βρίσκονται απέναντι.

Το φρούριο, το υδραγωγείο, τα ειδυλλιακά σοκάκια και τα ανέπαφα από τη μοντέρνα αρχιτεκτονική σπιτάκιαμε τις όμορφες αυλές τους, στολισμένες με λουλούδια, δίνουν στο παλιό αυτό τμήμα της πόλης το δικό της προσωπικό χαρακτήρα. Ενας χαρακτήρας που χαράκτηκε από μια ιστορία, που φτάνει πίσω ώς τον 7ο αιώνα π.Χ. όταν αυτή ιδρύθηκε από τους Θάσιους. Η πόλη ονομαζόταν τότε "Νεάπολη". Ηταν μέλος της Α και Β Αθηναϊκής Συμμαχίας, έως ότου κυριεύτηκε από το Φίλιππο, βασιλιά της Μακεδονίας. Στα χρόνια του έγινε σπουδαίο επίνειο, το οποίο ένωνε τους Φιλίππους, πρωτεύουσα της Μακεδονίας, με τον τότε γνωστό κόσμο. Ο δρόμος του Αποστόλου Παύλου προς τους Φιλίππους τον οδήγησε από τη Νεάπολη. Ηταν η πρώτη ευρωπαϊκή πόλη που δέχτηκε το Χριστιανισμό. Για το λόγο αυτό της έδωσαν αργότερα οι Βυζαντινοί το όνομα "Χριστούπολη". Και σε ανάμνηση της πρώτης Ευρωπαίας χριστιανής, την οποία βάφτισε ο Απόστολος Παύλος οι κοδομήθηκε ο ναός της "Λυδίας", που, ανοικοδομημένος εκ νέου, είναι αγαπητός στο λαό σαν μια εκκλησία βαπτίσματος.

Στους αρχαίους Φιλίππους υπάρχουν κτίσματα από την εποχή του ιδρυτή της και από τις επόμενες εποχές μέχρι βαθιά στο Μεσαίωνα, άλλα γερμένα κάτω και άλλα αναστηλωμένα. Στο αρχαίο θέατρο πραγματοποιείται κάθε καλοκαίρι φεστιβάλ αρχαίων δραμάτων.

Αλλά και η περίοδος της τουρκικής κατοχής άφησε τα χνάρια της στην Παναγιά. Στην κορυφή της γήινης γλώσσας πρόβαλλουν το σπίτι, στο οποίο γεννήθηκε ο Μωχάμεντ Αλη το 1769, που υπήρξε ιδρυτής της αιγυπτιακής δυναστείας και το άγαλμά του, ενός καβαλάρη που ορθώνεται πάνω σε ένα μαρμάρινο βάθρο, το οποίο καταλήγει στην επιβλητική βραχώδη ακτή. Από αυτήν έχει κανείς, ιδιαίτερα αργά το απόγευμα, μια αξέχαστη ωραία θέα της Καβάλας, αντικατοπτρισμένης στο χρυσό φως του ηλιοβασιλέματος, του υπέροχου σε χρώματα λιμανιού και της Θάσου, πέρα από την απέραντη θάλασσα.